Czy okres wypowiedzenia jest płatny? Przegląd wynagrodzenia i praw pracowniczych

Czy okres wypowiedzenia jest płatny i kto płaci?

Pracownikowi przysługuje pełne wynagrodzenie za czas trwania okresu wypowiedzenia, nawet gdy nie musi już wykonywać obowiązków. To pracodawca odpowiada za wypłatę tych środków — jego odmowa stanowi naruszenie prawa pracy. Prawo nie uzależnia tego od tego, kto złożył wypowiedzenie; pensja za okres wypowiedzenia należy się niezależnie od inicjatora rozwiązania umowy. Wypłata powinna nastąpić najpóźniej w dniu zakończenia zatrudnienia, kiedy to pracodawca wydaje też świadectwo pracy i dokonuje ostatecznego rozliczenia.

Strony mogą jednak inaczej uregulować termin lub formę wypłaty, a nawet zrzec się prawa do wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, jeśli obie się na to zgodzą. Gdy strony porozumieją się w sprawie skrócenia okresu wypowiedzenia, pracownik nie otrzyma zapłaty za wcześniej przewidziany, dłuższy czas, o ile zaakceptował taką zmianę.

Reguły dotyczące umów cywilnoprawnych różnią się od tych stosowanych w kodeksie pracy. W umowie zlecenia (na podstawie Kodeksu cywilnego) wynagrodzenie rozlicza się za wykonaną część zlecenia, a strony mogą samodzielnie ustalić okres wypowiedzenia lub z niego zrezygnować. Odpowiedzialność za terminowe rozliczenie i wypłatę należności za okres wypowiedzenia ciąży na pracodawcy.

Jak oblicza się wynagrodzenie za okres wypowiedzenia?

Wynagrodzenie za okres wypowiedzenia liczy się na podstawie normalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie rozliczeniowym. Uwzględnia się w nim:

• pensję zasadniczą,
• stałe składniki wynikające z umowy lub regulaminu, takie jak dodatek funkcyjny czy stała premia.

Składniki zmienne — takie jak prowizje czy premie uzależnione od wyników — dolicza się proporcjonalnie do przepracowanego czasu lub osiągniętych rezultatów, jeśli kontrakt to przewiduje. Gdy okres rozliczeniowy nie pokrywa się z miesiącem kalendarzowym, wynagrodzenie miesięczne dzieli się proporcjonalnie; przykładowo przy pensji 4 000 PLN za 14 dni: 4 000 × 14/30 = 1 866,67 PLN. Jeśli pracownik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, wynagrodzenie za ten czas ustala się według zasad stosowanych przy wynagrodzeniu za urlop wypoczynkowy.

Przy rozliczeniu brutto–netto pracodawca bierze pod uwagę przychody podlegające składkom ubezpieczeniowym oraz odliczenia podatkowe. Wypłata powinna nastąpić w ustalonym terminie — najpóźniej do 10. dnia następnego miesiąca albo w dniu ustania stosunku pracy. W przypadku umowy zlecenia sposób rozliczenia wynagrodzenia za okres wypowiedzenia zależy od zapisów umowy oraz przepisów Kodeksu cywilnego.

Gdy wynagrodzenie nie zostanie wypłacone, pracownik może dochodzić swoich roszczeń, w tym ekwiwalentu za okres wypowiedzenia, z odniesieniem do obowiązujących regulacji prawa pracy i cywilnego.

Co z wynagrodzeniem chorobowym podczas okresu wypowiedzenia?

Przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym to pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe; w przypadku osób po 50. roku życia ten okres skraca się do 14 dni. Standardowo stawka wynagrodzenia chorobowego wynosi 80% podstawy wymiaru, ale jeśli niezdolność wynika z:

• wypadku przy pracy,
• choroby zawodowej,
• ciąży,

pracownik otrzymuje pełne 100%. Po wyczerpaniu okresu, za który płaci pracodawca, świadczenie przejmuje ZUS i wypłaca zasiłek chorobowy zgodnie ze swoimi procedurami. Wysokość kwoty — czy to wynagrodzenia, czy zasiłku — zależy od odprowadzonych składek oraz długości okresów składkowych. Zwolnienie lekarskie nie przerywa biegu wypowiedzenia, a pracownik zachowuje prawa wynikające ze stosunku pracy i uprawnienia do świadczeń nawet wtedy, gdy został zwolniony z obowiązku świadczenia pracy w trakcie okresu wypowiedzenia.

Aby rozpocząć wypłatę, trzeba dostarczyć pracodawcy druk ZUS ZLA (zwolnienie lekarskie) w terminie przewidzianym przepisami. Wypłata wynagrodzenia chorobowego następuje w zwykłym terminie wypłaty pensji, natomiast gdy świadczenie przejmuje ZUS — według jego zasad. W razie sporu dotyczącego wypłaty pracownik może dochodzić roszczeń wobec pracodawcy lub ZUS przed sądem pracy albo przed odpowiednimi organami ubezpieczeniowymi.

Czy dni wolne na poszukiwanie pracy są płatne?

Pracownik ma prawo do dni wolnych na poszukiwanie nowej pracy, gdy otrzyma wypowiedzenie od pracodawcy z co najmniej dwutygodniowym okresem wypowiedzenia. W tym czasie nie traci prawa do wynagrodzenia — nieobecność jest usprawiedliwiona, więc pracodawca nie może jej potrącić ani odmówić płatności. Szczegóły dotyczące liczby tych dni i zasad ich udzielania wynikają z Kodeksu pracy oraz praktyki orzeczniczej, a sposób zgłoszenia chęci skorzystania z nich określa prawo lub regulamin wewnętrzny firmy.

Jeśli natomiast pracodawca zwolni pracownika z obowiązku świadczenia pracy na cały okres wypowiedzenia, dni przeznaczone na poszukiwanie pracy przestają mieć praktyczne znaczenie — pracownik nie musi przychodzić do pracy i nadal otrzymuje wynagrodzenie. W przypadku umów cywilnoprawnych, np. umowy zlecenia, takie uprawnienie nie jest uregulowane jak w Kodeksie pracy i zależy od indywidualnych ustaleń stron.

Przy rozliczaniu pensji dni te są traktowane jak zwykły czas pracy i wliczane do podstawy płacowej. Aby ułatwić dochodzenie swoich praw w razie sporu, warto zgłosić zamiar skorzystania z dni wolnych z wyprzedzeniem i zachować dowód zgłoszenia — na przykład e-mail lub notatkę.

Jak rozlicza się niewykorzystany urlop przy wypowiedzeniu?

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop oblicza się, mnożąc liczbę dni zaległego urlopu przez średnie wynagrodzenie za dzień. To średnie wynagrodzenie ustala się według zasad wynagrodzenia urlopowego i obejmuje pensję zasadniczą oraz stałe składniki, takie jak dodatek funkcyjny czy stała premia. Zmienne elementy płacy — np. prowizje czy premie uzależnione od wyników — dolicza się proporcjonalnie do przepracowanego okresu, jeśli są wliczane do podstawy wynagrodzenia.

Dla przykładu: przy miesięcznym wynagrodzeniu 4 000 PLN średnie wynagrodzenie dzienne liczy się jako 4 000/30, czyli ok. 133,33 PLN; za 10 dni urlopu daje to ekwiwalent około 1 333,30 PLN. Pracodawca wypłaca ekwiwalent zwykle w dniu rozwiązania umowy lub w terminie przewidzianym w regulaminie wynagrodzeń — trafia on do rozliczenia końcowego razem z wynagrodzeniem za przepracowany okres i innymi należnościami. Pracownik otrzymuje też świadectwo pracy.

Podczas okresu wypowiedzenia pracownik ma prawo do wykorzystania zaległego urlopu; jeśli pracodawca się zgodzi, można go wykorzystać zamiast otrzymać ekwiwalent pieniężny. Gdy urlopu nie wykorzystano, przysługuje ekwiwalent — a brak jego wypłaty daje podstawę do dochodzenia roszczenia przed sądem pracy lub w drodze negocjacji. Roszczenie przedawnia się zwykle po 3 latach. Warto zachować dowody rozliczenia i potwierdzenia wypłaty w dokumentacji płacowej.

Kiedy przysługuje odszkodowanie za okres wypowiedzenia?

Pracownik może otrzymać odszkodowanie odpowiadające wynagrodzeniu za pozostały okres wypowiedzenia, jeśli rozwiązanie umowy narusza przepisy Kodeksu pracy. Do najczęstszych przypadków uprawniających do takiego świadczenia należą:

• rozwiązanie umowy bez uzasadnionej przyczyny lub w niewłaściwej formie, co skutkuje bezprawnym wypowiedzeniem,
• uniemożliwienie pracownikowi wykonywania pracy w czasie wypowiedzenia przy jednoczesnym braku wypłaty,
• rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracodawcy w związku z ciężkim naruszeniem obowiązków — wtedy pracownik może żądać odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy,
• ogłoszenie upadłości pracodawcy, gdy roszczenia zgłasza się w postępowaniu upadłościowym i rozpatruje syndyk.

Również w relacjach cywilnoprawnych obowiązek naprawienia szkody powstaje, gdy wypowiedzenie następuje bez ważnego powodu i powoduje straty dla drugiej strony. Wysokość odszkodowania ustala się jako równowartość wynagrodzenia za niewykorzystany okres wypowiedzenia, uwzględniając stałe składniki płacy oraz proporcjonalne elementy zmienne. Co do sposobów dochodzenia roszczeń — można wysłać wezwanie do zapłaty, wnieść pozew do sądu pracy albo zgłosić wierzytelność do listy w postępowaniu upadłościowym. W sprawach wynikających z umów cywilnoprawnych roszczenia kieruje się do sądu cywilnego. Kwestie podatkowe i wpływ odszkodowania na zabezpieczenie źródła przychodu wymagają często indywidualnej interpretacji, np. u Dyrektora Izby Skarbowej, dlatego warto skonsultować rozliczenie podatkowe w konkretnym przypadku.