Jak wyliczyć wynagrodzenie chorobowe przy umowie zlecenie w 2022? Praktyczny przewodnik

Jak wyliczyć wynagrodzenie chorobowe przy umowie zlecenie w 2022?

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętny miesięczny przychód z umów zlecenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym nastąpiła niezdolność do pracy. Od tej kwoty odejmuje się 13,71% (czyli mnoży przez 0,8629) i dopiero tak skorygowana suma służy do dalszych obliczeń. Trzeba też pamiętać, że uwzględniony przychód nie może przekroczyć 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, a w sytuacji choroby stosuje się 80% tej podstawy. Kroki obliczeń są proste:

1. Zsumuj przychody z umów zlecenia za ostatnie 12 miesięcy i podziel przez 12, żeby otrzymać przeciętny miesięczny przychód.
2. Pomnóż ten wynik przez 0,8629 (odliczenie 13,71%).
3. Sprawdź, czy otrzymana kwota nie przekracza 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.
4. Podziel podstawę przez 30, aby uzyskać stawkę dzienną.
5. Pomnóż stawkę dzienną przez 0,8 i przez liczbę dni niezdolności do pracy — to daje wysokość zasiłku.

Przykład: przy przeciętnym miesięcznym przychodzie 5 000 zł, po potrąceniu 13,71% mamy 5 000 × 0,8629 = 4 314,50 zł. Dzienna podstawa to 4 314,50 / 30 = 143,82 zł, a dzienny zasiłek chorobowy wyniesie 143,82 × 0,8 = 115,06 zł. Gdy okres ubezpieczenia jest krótszy niż 12 miesięcy, podstawę ustala się na podstawie przychodów z pełnych miesięcy (w określonych sytuacjach z 10 miesięcy). Przy dochodach z umów, które trwały tylko część miesiąca, przychód oblicza się proporcjonalnie do liczby dni trwania umowy. W praktyce wiele osób korzysta z kalkulatorów zasiłków, które upraszczają te wyliczenia.

Kiedy zleceniobiorca ma prawo do zasiłku chorobowego?

Aby otrzymać zasiłek, zleceniobiorca musi być ubezpieczony i opłacać składkę chorobową. Składka ta może być regulowana:

• dobrowolnie,
• obowiązkowo w ramach składek na ubezpieczenia społeczne.

Osoby, które przystąpiły do ubezpieczenia dobrowolnie, muszą mieć nieprzerwany okres ubezpieczenia trwający 90 dni — chyba że niezdolność do pracy wystąpiła już w tym czasie. Każda przerwa w opłacaniu ubezpieczenia przerywa ciągłość, co zmusza do ponownego „zbierania” wymaganego okresu 90 dni. Prawo do zasiłku zachowuje się także po ustaniu tytułu ubezpieczenia, pod warunkiem że niezdolność do pracy trwała co najmniej 30 dni i rozpoczęła się jeszcze w trakcie trwania ubezpieczenia.

Osoba płacąca składkę chorobową ma ponadto prawo do:

• zasiłku macierzyńskiego,
• zasiłku opiekuńczego.

Zasady nabywania i wypłaty tych świadczeń określa ustawa zasiłkowa. Standardowy okres zasiłkowy dla zasiłku chorobowego wynosi zwykle 182 dni, z możliwością przedłużenia w określonych przypadkach. Wysokość zasiłku obliczana jest na podstawie miesięcznego przychodu z umowy zlecenia.

Kto może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego?

Prawo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przysługuje zleceniobiorcom oraz innym osobom niebędącym pracownikami — na przykład wykonującym umowę zlecenie, umowę agencyjną czy prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą. Obejmuje ono osoby fizyczne, które nie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu pracowniczemu.

Składka dla zleceniobiorców wynosi zwykle 2,45% podstawy wymiaru składek. Podstawę tę ustala się na podstawie:

• zadeklarowanego przychodu,
• rzeczywistego przychodu wskazanego w umowie,
• minimalnych podstaw przewidzianych w przepisach.

Opłacanie składki uprawnia do świadczeń chorobowych; osoby, które jej nie regulują, nie mają prawa do płatnego zwolnienia ani do zasiłków. Jeśli płatnikiem składki jest zleceniodawca, jego decyzje mogą wpływać na sposób i termin jej opłacania. Ostateczne zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia oraz wynikające z tego skutki regulują przepisy o ubezpieczeniach społecznych. Warto też pamiętać, że przy dobrowolnym ubezpieczeniu obowiązuje okres wyczekiwania.

Ile miesięcy wlicza się do podstawy wymiaru wynagrodzenia chorobowego?

Jeśli okres ubezpieczenia płatnika jest krótszy niż 12 miesięcy, do obliczenia zasiłku chorobowego bierze się przeciętny miesięczny przychód z pełnych miesięcy ubezpieczenia — czasem stosuje się 10 miesięcy. Gdy liczba pełnych miesięcy jest mniejsza niż 12, średnia liczona jest właśnie z tej krótszej puli.

Brakuje danych? Wówczas można przyjąć najniższą miesięczną podstawę wymiaru składek z miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku. Do podstawy zalicza się także dochody z umów zlecenia, pod warunkiem że umowy trwały w czasie nieprzerwanego ubezpieczenia i obejmowały miesiące, w których zleceniobiorca pracował co najmniej połowę miesiąca; przy krótszym okresie dochód liczy się proporcjonalnie do liczby dni.

Miesiąc, w którym wystąpiła niezdolność do pracy, może być uwzględniony przy ustalaniu podstawy, zgodnie z zasadami uzupełniania przychodu i obowiązującymi limitami. Przy obliczaniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia sumuje się wszystkie przychody z uwzględnionych miesięcy, a potem dzieli przez ich liczbę — wynik stanowi podstawę wymiaru zasiłku.

Na przykład: jeśli łączne przychody z 10 pełnych miesięcy wyniosły 40 000 zł, to przeciętne miesięczne wynagrodzenie będzie równe 4 000 zł (40 000 ÷ 10) i ta kwota posłuży do dalszych ustaleń.

Jak wpływa okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy?

Standardowy okres wyczekiwania przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym wynosi 90 dni. W tym czasie wpłacana składka chorobowa (2,45% podstawy) nie daje jeszcze prawa do zasiłku — świadczenie nie przysługuje, jeśli niezdolność do pracy pojawi się przed upływem tych 90 dni ciągłego ubezpieczenia.

Do wymaganej długości okresu mogą jednak zostać zaliczone wcześniejsze okresy ubezpieczenia z innych tytułów, co może skrócić czas oczekiwania. Należy też pamiętać, że każda przerwa w opłacaniu składek przerywa ciągłość ubezpieczenia i zmusza do rozpoczęcia całego okresu wyczekiwania od nowa. Termin zgłoszenia lub uiszczenia składki przez zleceniodawcę ma więc bezpośredni wpływ na możliwość otrzymania świadczeń.

Prawo do świadczeń rehabilitacyjnych oraz zasiłków po ustaniu tytułu ubezpieczenia zależy od momentu i długości niezdolności do pracy; takie uprawnienie może powstać także po zakończeniu ubezpieczenia, jeśli niezdolność zaczęła się w trakcie ubezpieczenia i utrzymywała nieprzerwanie co najmniej 30 dni.

Osoba planująca zabezpieczenie finansowe powinna mieć na uwadze ten 90-dniowy okres przy podejmowaniu decyzji o przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia.

Kiedy zleceniodawca może pomniejszyć wynagrodzenie chorobowe?

Pomniejszenie wynagrodzenia jest dopuszczalne wtedy, gdy umowa przewiduje rozliczenie proporcjonalne, a choroba zleceniobiorcy uniemożliwia pełne wykonanie zlecenia. Zasady takie wynikają z treści umowy i przepisów Kodeksu cywilnego, ponieważ do zleceniobiorców nie stosuje się Kodeksu pracy.

Obniżenie zapłaty przez zleceniodawcę musi więc mieć wyraźne umowne podstawy, na przykład:

• stawka za godziny pracy,
• rozliczenie procentowe za wykonany zakres obowiązków.

Przykładowo: gdy umowa przewiduje 160 godzin za 4 000 zł, a zleceniobiorca z powodu choroby przepracował jedynie 80 godzin, wynagrodzenie powinno zostać pomniejszone do 2 000 zł. W wariancie procentowym, przy zrealizowaniu 70% zakresu prac, zapłata odpowiada 70% ustalonej kwoty. Jeśli jednak mimo choroby zlecenie zostało wykonane w całości, pracownikowi przysługuje pełne wynagrodzenie.

Podstawą do dokonania potrącenia jest udokumentowana nieobecność — na przykład zwolnienie lekarskie. Kontrola takich zwolnień przez ZUS może mieć znaczenie dla zasadności obniżenia płacy. Trzeba także pamiętać, że pomniejszone wynagrodzenie wpływa na podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, co może ograniczyć prawo do świadczenia, jeżeli zleceniobiorca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu.

Przy dokonywaniu potrąceń należy stosować przepisy dotyczące kwot wolnych od egzekucji oraz zasady rozliczania wynagrodzeń. Wszystkie decyzje powinny być odpowiednio udokumentowane i zgodne z prawem. W razie sporu dowodowego kluczowe znaczenie mają postanowienia umowy, dokumenty potwierdzające niewykonanie pracy oraz ewentualne ustalenia ZUS dotyczące zwolnienia lekarskiego.