O ile wzrośnie najniższa krajowa w 2023? Szczegóły podwyżki i wpływ na pracowników

O ile wzrośnie najniższa krajowa w 2023?

W 2023 roku płaca minimalna została podniesiona dwukrotnie. Od 1 stycznia wynosi 3 490 zł brutto, a od 1 lipca ma wzrosnąć do 3 600 zł brutto. W skali roku oznacza to wzrost o 590 zł, czyli około 19,6% w porównaniu z 2022 rokiem, kiedy najniższa krajowa wynosiła 3 010 zł.

Pierwsza podwyżka, wprowadzona 1 stycznia, to skok o 480 zł (z 3 010 zł do 3 490 zł), natomiast druga, zaplanowana na 1 lipca, to dodatkowe 110 zł (do 3 600 zł). W zależności od przyjętego punktu odniesienia można więc mówić o wzroście rzędu 480–590 zł.

Zmiany ogłasza Rada Ministrów lub reguluje je ustawa o minimalnym wynagrodzeniu. Celem podwyżek jest częściowe zrekompensowanie skutków inflacji, wzmocnienie bezpieczeństwa finansowego oraz zmniejszenie ubóstwa i nierówności dochodowych. Dwufazowa podwyżka będzie miała też wpływ na budżety gospodarstw domowych i popyt wewnętrzny.

Jakie kwoty brutto będzie miała najniższa krajowa?

Kwoty brutto wynoszą 3 490 zł w okresie od stycznia do czerwca 2023 oraz 3 600 zł od 1 lipca 2023. Minimalne wynagrodzenie brutto służy jako podstawa do naliczania składek ZUS, poboru zaliczek na podatek i wyliczania różnych dodatków. Podwyżka o 110 zł od lipca podnosi więc miesięczną podstawę wymiaru składek, co z kolei wpływa na wysokość świadczeń liczonych od tej podstawy.

Przepisy o minimalnym wynagrodzeniu oraz akty wykonawcze precyzują, jak stosować te stawki przy obliczaniu:

• odpraw,
• dodatków za pracę nocną,
• innych świadczeń powiązanych z podstawą.

Dla pracodawcy kwota brutto stanowi punkt wyjścia przy określaniu całkowitych kosztów zatrudnienia.

Kiedy i jak przebiegnie dwuetapowa podwyżka płacy minimalnej?

Legislacja ruszyła od projektu budżetu i uzasadnień waloryzacji, które bazują na inflacji oraz prognozie przeciętnego wynagrodzenia. Rząd wprowadza zmiany poprzez rozporządzenie lub ustawę, ustalając nowe stawki. Podwyżka zaplanowana jest w dwóch etapach:

• od 1 stycznia 2023,
• od 1 lipca 2023.

Z tymi datami łączy się też korekta minimalnej stawki godzinowej. Pracodawcy muszą więc zaktualizować naliczania płac i umowy, a także przeliczyć podstawy do składek ZUS. Konieczne jest też dostosowanie dodatków za nadgodziny i pracę nocną — wszystkie te zmiany zaczynają obowiązywać wraz z wejściem nowych stawek. Rozliczenia za dany okres płacowy powinny uwzględniać właściwą stawkę wynagrodzenia. W dokumentacji kadrowo-płacowej trzeba wprowadzić nowe wartości: zapisać zmienione stawki, odświeżyć listy płac oraz przeliczyć zaliczki na podatek. Obowiązywanie podwyżek przewidziano do 31 grudnia 2023; po tej dacie stawki mogą zostać ponownie zwaloryzowane w zależności od przyszłych decyzji budżetowych i prognoz płac. Celem dwuetapowej podwyżki jest częściowe zrekompensowanie skutków inflacji, a jednocześnie wpływa ona na poziom wynagrodzeń i koszty zatrudnienia. W efekcie działy płac i HR muszą szybko dostosować swoje procedury.

Czy podwyżka obejmie umowy o pracę i zlecenie?

Minimalne stawki wynagrodzenia dotyczą wszystkich pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, a także w większości przypadków osób wykonujących zlecenia rozliczane godzinowo. Nowe przepisy nakładają obowiązek stosowania wyższych stawek zarówno w umowach o pracę, jak i w cywilnoprawnych, jeśli przewidziano w nich minimalną stawkę za godzinę.

W praktyce oznacza to konieczność podwyższenia wynagrodzenia za każdą godzinę pracy objętą taką stawką w umowach zlecenia — dotyczy to także części etatów i innych umów rozliczanych godzinowo. Zmiany wpływają nie tylko na pensje brutto; korygują też podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz na składki Pracowniczych Planów Kapitałowych, co w efekcie podnosi całkowite koszty zatrudnienia.

Tam, gdzie wynagrodzenie jest ustalone ryczałtowo lub zleceniobiorca rozlicza się jako przedsiębiorca, zastosowanie minimalnej stawki godzinowej zależy od konkretnej formy rozliczeń. Dlatego działy kadr i płac powinny przejrzeć umowy zlecenia pod kątem stawek godzinowych i wprowadzić konieczne korekty tam, gdzie obowiązek ich stosowania występuje.

Jak zmieni się minimalna stawka godzinowa?

Od 1 stycznia 2023 r. minimalna stawka godzinowa wynosi 22,80 zł brutto, a od 1 lipca 2023 r. wzrośnie do 23,50 zł brutto — czyli o 0,70 zł na godzinę. Dla osób pracujących na umowach zlecenia oznacza to wyższe wynagrodzenie za każdą przepracowaną godzinę, a jednocześnie zmienia się podstawa do obliczania dodatków za nadgodziny i pracę w nocy, ponieważ są one liczone od stawki podstawowej.

Wyższa podstawa wpływa też na składki ZUS i zaliczki na PIT, więc finalna kwota netto może różnić się w zależności od potrąceń. Dla zobrazowania: przy 160 godzinach miesięcznie brutto wzrost wygląda tak:

• z 3 648 zł (22,80 × 160) do 3 760 zł (23,50 × 160),
• czyli o 112 zł brutto.

W praktyce trzeba więc zaktualizować systemy płacowe i zapisy umów tam, gdzie wynagrodzenie opiera się na stawce godzinowej. Należy pamiętać, że minimalna stawka nie zawsze ma zastosowanie — nie dotyczy wynagrodzeń ryczałtowych ani osób rozliczających się przez własną firmę. Zmiana wpływa także na rozliczenia przy częściach etatu, dodatkach i podatkach, a ostateczny efekt netto zależy od wysokości składek ZUS oraz zaliczek na podatek.

Jak podwyżka wpłynie na wynagrodzenie netto pracownika?

Przy umowie o pracę na pełny etat, netto wynagrodzenie na 1 stycznia 2023 roku wynosiło około 2 709,48 zł. Po planowanej podwyżce od 1 lipca przewiduje się wzrost do około 2 780–2 784 zł netto, czyli o około 71–75 zł "na rękę" miesięcznie. Wysokość kwoty netto zależy jednak od kilku czynników — przede wszystkim od:

• składek ZUS (emerytalnej, rentowej i chorobowej),
• składki zdrowotnej,
• zaliczki na podatek dochodowy.

Większe brutto podnosi podstawę wymiaru składek społecznych, co zmienia proporcję między wynagrodzeniem brutto a netto. W obliczeniach przyjęto pełny etat (160 godzin), standardowe składki i brak ulg podatkowych. W przypadku umów zlecenia kluczowe jest, czy składki ZUS są opłacane; jeśli nie, to część wzrostu brutto trafia bezpośrednio do kwoty "na rękę". Dla osób na B2B wpływ na netto zależy od wybranej formy opodatkowania i wysokości kosztów uzyskania przychodu.

Jak podwyżka najniższej krajowej wpłynie na koszty pracy?

Wyższe wynagrodzenie brutto przekłada się bezpośrednio na wyższe koszty pracy ponoszone przez pracodawców. Składki ZUS, wpłaty na Fundusz Pracy oraz obowiązkowe dopłaty do Pracowniczych Planów Kapitałowych rosną wraz z większą podstawą wynagrodzenia. Szacunki wskazują, że podniesienie płacy minimalnej może zwiększyć miesięczne obciążenia pracodawcy o kilkaset złotych — w niektórych analizach mowa nawet o około 750 zł.

Wyższe podstawy wymiaru składek wpływają też na koszty pośrednie:

• odprawy,
• dodatki za nadgodziny,
• pracę nocną,
• inne świadczenia.

Zmiana podstawy może też skutkować utratą ulg i przekroczeniem niektórych limitów w ZUS, co dodatkowo obciąża budżet firmy. W praktyce oznacza to konieczność korekty planów płacowych i prognoz zatrudnienia. Wpływ podwyżek nie ogranicza się do firm o niskich marżach — dotyczy również branż zatrudniających dużo pracowników.

W reakcji na rosnące koszty przedsiębiorstwa często podejmują różne działania:

• negocjacje warunków płacowych,
• redukcję godzin,
• automatyzację procesów,
• zmianę modelu zatrudnienia.

Często są to rozwiązania łączone, dobrane do specyfiki firmy. Na rynku pracy wyższe minimum zwykle winduje oczekiwania płacowe na niższych szczeblach, co z kolei może podnieść koszty zatrudnienia również na wyższych stanowiskach. Rosnące wynagrodzenia zwiększają też łączne obciążenia związane z dodatkami i innymi świadczeniami pracowniczymi.

Działy kadr i płac muszą zaktualizować systemy i procedury: przeliczyć składki, skorygować wpłaty do Funduszu Pracy i zweryfikować zasady naliczania PPK oraz innych świadczeń powiązanych z minimalnym wynagrodzeniem. Regularne monitorowanie wpływu zmian płacy minimalnej pozwala ocenić ryzyka związane z zatrudnieniem i planować działania oszczędnościowe, nie narażając przy tym bezpieczeństwa finansowego pracowników.