Urlop ojcowski 2018 — kto płaci i jakie przysługują świadczenia?

Kto płaci za urlop ojcowski w 2018 roku?

W 2018 roku finansowanie urlopu ojcowskiego pochodziło z funduszu chorobowego ZUS. Zasiłek za ten czas był wypłacany przez Zakład albo — gdy pracodawca miał do tego uprawnienia — przez samego pracodawcę, jednak ostateczne obciążenie finansowe spoczywało na ZUS. Pracodawca pełnił więc rolę płatnika, a nie źródła środków.

Po złożeniu kompletnego wniosku i wyjaśnieniu niezbędnych okoliczności ZUS miał 30 dni na dokonanie wypłaty. Kwota świadczenia odpowiadała:

• 100% podstawy wymiaru zasiłku,
• pełnemu wynagrodzeniu za czas urlopu ojcowskiego.

W praktyce oznaczało to, że to ZUS finansował świadczenie, choć pracodawca mógł je zrealizować jako płatnik składek.

Komu przysługuje urlop ojcowski?

Prawo do urlopu ojcowskiego przysługuje pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę — zarówno na czas określony, jak i nieokreślony. Obejmuje też osoby powołane, wybrane, mianowane oraz zatrudnione na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Z uprawnienia mogą korzystać:

• ojcowie biologiczni,
• ojcowie adopcyjni,
• osoby, które przysposobiły dziecko.

Ważne: prawo to nie zależy od uprawnień matki, a status zatrudnienia nie pozbawia pracownika możliwości skorzystania z urlopu, o ile opiera się ono na wymienionych formach zatrudnienia. Przedsiębiorcy nie mają standardowo prawa do urlopu ojcowskiego — wyjątkiem są ci, którzy dobrowolnie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu; wtedy mogą ubiegać się o zasiłek. Urlop ojcowski jest elementem prawa pracy i podlega ochronie: podczas jego trwania pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy. Po zakończeniu urlopu pracownik ma zagwarantowany powrót na swoje dotychczasowe stanowisko.

Jaki jest wymiar urlopu ojcowskiego?

Urlop ojcowski trwa dwa tygodnie, czyli 14 dni kalendarzowych. Można go wykorzystać:

• jednorazowo,
• podzielić na dwie części — każda część powinna mieć przynajmniej siedem dni.

Zasady korzystania i długość świadczenia reguluje Kodeks pracy (art. 1823). Ten urlop jest niezależny od urlopu macierzyńskiego, tacierzyńskiego i rodzicielskiego, a jego wykorzystanie nie zmniejsza wymiaru wypoczynkowego. Jeśli nie zostanie wykorzystany, stosuje się przepisy dotyczące przedawnienia lub utraty prawa, które zależą od konkretnej sytuacji i obowiązujących regulacji.

Kiedy można wykorzystać urlop ojcowski?

Podstawowy okres na wykorzystanie urlopu ojcowskiego to 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Niektóre interpretacje administracyjne dopuszczają jednak korzystanie z tego prawa do ukończenia przez dziecko 24. miesiąca życia, choć ostateczny termin zależy od obowiązujących przepisów. W wyjątkowych sytuacjach — na przykład gdy dziecko wymaga stałej opieki ze względu na chorobę — prawo może umożliwiać skorzystanie z urlopu aż do ukończenia przez nie 14 lat, jeśli taki zakres przewiduje konkretny przepis.

Aby skorzystać z urlopu, trzeba:

• złożyć wniosek,
• poinformować pracodawcę najpóźniej 7 dni przed planowanym początkiem.

Gdy dziecko trafia do szpitala, urlop można przerwać, a w podobnych okolicznościach możliwe jest też przesunięcie terminu po uzgodnieniu z pracodawcą.

Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?

Aby wystąpić o urlop ojcowski, trzeba przejść kilka prostych etapów. Na początek przygotuj pisemny wniosek — powinien zawierać twoje dane:

• imię,
• nazwisko,
• PESEL,
• stanowisko,
• numer umowy,
• planowany okres urlopu,
• podpis.

W treści możesz wpisać: „Proszę o udzielenie urlopu ojcowskiego w wymiarze 14 dni w terminie od DD.MM.RRRR do DD.MM.RRRR.” Dodaj też datę złożenia i dane kontaktowe, by ułatwić komunikację. Wniosek złóż najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu; krótszy termin wymaga zgody pracodawcy. Dokument można dostarczyć osobiście do działu kadr lub przesłać elektronicznie przez firmowy system. Jeśli pracodawca to akceptuje, skorzystaj także z Platformy Usług Elektronicznych (PUE).

Do wniosku dołącz niezbędne dokumenty:

• odpis aktu urodzenia dziecka lub dokumenty adopcyjne,
• zaświadczenia o hospitalizacji lub inne potwierdzenia okoliczności,
• kopię umowy o pracę albo wskazanie pracodawcy jako płatnika składek.

Pracodawca ma obowiązek uwzględnić poprawnie złożony wniosek, choć może poprosić o uzupełnienia lub kopie dokumentów. Jeśli chcesz, by urlop był finansowany przez ZUS, złóż jednocześnie wniosek o zasiłek macierzyński u płatnika składek (pracodawcy) lub bezpośrednio do ZUS przez PUE. Pamiętaj o terminach przedawnienia roszczeń. Na koniec — zachowaj potwierdzenie doręczenia wniosku (pokwitowanie, e-mail lub zapis w PUE) i dołącz kopie dokumentów do akt osobowych. Checklistę tworzą:

• odpis aktu urodzenia,
• dokumenty adopcyjne (jeśli dotyczy),
• ewentualne zaświadczenia medyczne,
• dowód zatrudnienia/płatnika składek.

Czy urlop ojcowski można wykorzystać w częściach?

Od 2 stycznia 2016 roku obowiązuje możliwość podzielenia 14-dniowego urlopu ojcowskiego na dwie części. Każda z nich musi trwać przynajmniej 7 dni — inne warianty nie są dopuszczalne. Taki rozkład nie wpływa na prawo do świadczeń ani na sposób finansowania: za dni urlopu przysługuje odpowiednie wynagrodzenie lub zasiłek.

We wniosku trzeba podać daty rozpoczęcia obu okresów, a pracodawca ma obowiązek uwzględnić poprawnie złożony wniosek. Dzięki temu rozwiązaniu łatwiej zaplanować zarówno obowiązki zawodowe, jak i opiekę nad dzieckiem — np. skorzystać z pierwszych 7 dni tuż po narodzinach, a drugie 7 wykorzystać później.

Czy podczas urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński?

Zasiłek macierzyński przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym podczas korzystania z urlopu ojcowskiego. Aby móc go pobierać, trzeba opłacać składki chorobowe lub — gdy prowadzisz działalność gospodarczą — dobrowolnie zgłosić się do tego ubezpieczenia.

Kwota świadczenia wynosi 100% podstawy wymiaru; najczęściej jest ona wyliczana jako średnia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym pojawiło się prawo do zasiłku. Finansowanie pochodzi z funduszu chorobowego ZUS.

Wypłatę może zrealizować płatnik składek, czyli pracodawca, o ile ma status płatnika zasiłków. Jeśli nie, wtedy wypłatę wykonuje bezpośrednio ZUS. Organ rozpatruje wnioski i wypłaca świadczenia w ustawowych terminach — zazwyczaj do 30 dni po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności.

Wniosek o zasiłek składa się do płatnika składek lub prosto do ZUS. Do formularza trzeba dołączyć m.in.:

• odpis aktu urodzenia dziecka,
• dokumenty potwierdzające prawo do urlopu,
• wskazanie okresu korzystania z urlopu ojcowskiego.

Szczegółowe procedury i sposób rozliczenia zależą od tego, czy świadczenie wypłaca pracodawca, oraz od indywidualnej historii składkowej osoby ubiegającej się o zasiłek. Zasiłek macierzyński to ważna forma ochrony dochodu w czasie opieki nad nowo narodzonym dzieckiem — daje finansowe wsparcie, gdy rodzic korzysta z prawa do urlopu.