Urlop wychowawczy a umowa na czas określony — co powinieneś wiedzieć?

Czym jest urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy trwa maksymalnie 36 miesięcy i przysługuje rodzicom oraz opiekunom prawnym, którzy chcą osobiście zajmować się dzieckiem bez konieczności świadczenia pracy. Można go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy sześć lat, a okres ten da się podzielić na nie więcej niż pięć części — przy czym jeden miesiąc można zarezerwować dla drugiego rodzica.

Aby skorzystać z tego uprawnienia, pracownik składa do pracodawcy pisemny wniosek; w każdej chwili ma też prawo go skrócić, przerwać lub całkowicie zrezygnować. Pobyt na urlopie traktowany jest jako usprawiedliwiona nieobecność w pracy, a osoba korzystająca z niego korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem od momentu złożenia wniosku aż do zakończenia urlopu. Wyjątkiem od tej ochrony są jednak sytuacje nadzwyczajne, np. upadłość czy likwidacja pracodawcy.

Korzystanie z urlopu nie pozbawia prawa do urlopu wypoczynkowego za dany okres, a sam pracownik może w tym czasie podjąć zatrudnienie zarobkowe. Uprawnienie przysługuje:

• matce,
• ojcu,
• opiekunom prawnym,
• osobom sprawującym faktyczną pieczę nad dzieckiem.

Jak urlop wychowawczy wpływa na umowę na czas określony?

Umowa na czas określony wygasa w dniu wskazanym w jej treści — to nie zmienia faktu, czy pracownik korzysta z urlopu wychowawczego. Jeśli urlop przypada na dłuższy okres niż umowa, prawo do niego obowiązuje tylko do dnia zakończenia zatrudnienia; urlop sam z siebie nie wydłuża stosunku pracy.

W razie pomyłki w zapisaniu daty końcowej urlopu pracodawca powinien ją skorygować tak, by odpowiadała dacie rozwiązania umowy. Po wygaśnięciu umowy pracodawca ma obowiązek wystawić świadectwo pracy i rozliczyć pracownika.

Strony mogą też wcześniej rozwiązać umowę terminową za porozumieniem — także w trakcie trwania urlopu wychowawczego, bez konieczności rezygnowania z niego. W wyjątkowych okolicznościach, takich jak upadłość lub likwidacja pracodawcy, umowa może zostać rozwiązana mimo trwania urlopu.

Kto ma prawo do urlopu wychowawczego?

Urlop wychowawczy przysługuje pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę — zarówno na czas nieokreślony, jak i określony. Prawo to mają osoby, które osobiście opiekują się dzieckiem, w tym rodzice adopcyjni oraz opiekunowie prawni.

Zazwyczaj warunkiem jest co najmniej sześciomiesięczny staż pracy, a uprawnienie ma charakter pracowniczy i obejmuje również umowy zawierane na zastępstwo. W przypadku umowy na czas określony urlop można wykorzystać tylko do dnia wygaśnięcia lub rozwiązania zatrudnienia.

Istotne jest też to, że wniosek o urlop wychowawczy można złożyć nawet po otrzymaniu wypowiedzenia — wtedy prawo do niego trwa do zakończenia stosunku pracy. Dodatkowo dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością dają podstawę do skorzystania z określonych, rozszerzonych uprawnień związanych z tym urlopem.

Kiedy złożyć wniosek przy umowie na czas określonym?

Aby ubiegać się o urlop wychowawczy, złóż wniosek na piśmie i podaj w nim konkretne daty rozpoczęcia i zakończenia. Dokument powinien trafić do pracodawcy co najmniej 14 dni przed planowanym terminem, chyba że przepisy lub umowa stanowią inaczej.

Jeśli pracujesz na umowie na czas określony, pamiętaj, że urlop musi się zakończyć przed datą rozwiązania zatrudnienia — warto więc sprawdzić datę końcową umowy i ustalić terminy mieszczące się w jej ramach.

Dobrą praktyką jest:

• dostarczenie wniosku z potwierdzeniem odbioru,
• zachowanie własnej kopii jako dowodu.

Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wskazane we wniosku daty, o ile mieszczą się w okresie trwania umowy na czas określony.

Jakie prawa i obowiązki ma pracodawca podczas urlopu wychowawczego?

Pracodawca zobowiązany jest przywrócić pracownika na to samo stanowisko po zakończeniu urlopu wychowawczego. Gdyby to było niemożliwe, powinien zaproponować równorzędne miejsce pracy z podobnymi warunkami zatrudnienia. Do jego obowiązków należy też prowadzenie akt osobowych — w nich okres urlopu powinien być odnotowany jako usprawiedliwiona nieobecność.

Należy pamiętać, że od momentu złożenia wniosku o urlop aż do jego zakończenia pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy, chyba że zachodzą szczególne okoliczności, np. likwidacja firmy czy upadłość. Jeśli data końcowa urlopu została podana nieprawidłowo, pracodawca ma obowiązek ją poprawić i poinformować o tym pracownika.

Po wygaśnięciu lub rozwiązaniu stosunku pracy pracodawca wydaje świadectwo pracy i dokonuje rozliczeń. Na wniosek pracownika możliwe jest także skrócenie urlopu lub całkowite z niego zrezygnowanie, a pracodawca może rozważyć obniżenie wymiaru czasu pracy zgodnie z przepisami.

Decyzja o odmowie udzielenia urlopu musi mieć podstawę prawną i konkretne uzasadnienie. Dobrą praktyką jest potwierdzenie otrzymania wniosku na piśmie oraz przechowywanie dowodu odbioru w aktach kadrowych.

Co gdy umowa kończy się podczas urlopu?

Urlop wychowawczy kończy się w dniu określonym w umowie na czas określony — po tej dacie pracodawca wystawia świadectwo pracy i rozlicza wynagrodzenie oraz składki. Gdy wniosek o urlop został złożony po otrzymaniu wypowiedzenia, prawo do urlopu obowiązuje tylko do dnia rozwiązania umowy. Jeśli z powodu pomyłki przyznano dłuższy okres urlopu, pracodawca poprawia datę jego zakończenia i informuje o tym pracownika.

Umowa może zostać rozwiązana za porozumieniem stron także w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego; nie trzeba go wcześniej rezygnować ani przerywać. Również upadłość czy likwidacja pracodawcy daje podstawę do zakończenia stosunku pracy mimo trwania urlopu. Dlatego ważne jest sprawdzenie daty zakończenia umowy — to graniczny moment dla korzystania z urlopu.

Zaleca się zachować kopię wniosku o urlop i potwierdzenie jego złożenia. W razie wątpliwości co do daty zakończenia umowy lub treści świadectwa pracy warto żądać pisemnych wyjaśnień; jeśli to konieczne, sprawę można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy.

Przerwanie lub skrócenie urlopu możliwe jest na wniosek pracownika, natomiast ustanie zatrudnienia automatycznie przerywa urlop.