Zmiana Prawa budowlanego 2019 — co warto wiedzieć?

Co zawiera zmiana Prawa budowlanego 2019?

Nowelizacja opublikowana w Dzienniku Ustaw 2019 poz. 695 wprowadza istotne zmiany w Prawie budowlanym. Projekt budowlany rozszerzono o obowiązek sporządzenia projektu technicznego tam, gdzie wcześniej wystarczał jedynie projekt budowlany. Przepisy dotyczące odstępstw od zatwierdzonego projektu uściśla art. 36a ust. 5, a art. 40 upraszcza procedurę przeniesienia pozwolenia na budowę, ułatwiając przekazywanie praw do inwestycji.

Wprowadzono też regulacje dotyczące nieważności decyzji o pozwoleniu — pojawia się proponowany art. 37b oraz doprecyzowanie art. 37 ust. 2, w tym ustanowienie okresu karencji i 5-letniego terminu na stwierdzenie nieważności. Dodatkowo zawężono obszar oddziaływania obiektu, co ogranicza krąg stron w postępowaniu administracyjnym.

Katalog obiektów wymagających zgłoszenia został uporządkowany, a zwolnienia z obowiązku pozwolenia doprecyzowano — przykładowo dotyczą one automatów do 3 m wysokości. Nowością jest uproszczone postępowanie legalizacyjne dla samowoli budowlanych, opisane w art. 49f.

Zmiany obejmują również warunki techniczne, uwzględniające odwołania do WT2021 i dostosowanie przepisów technicznych, a także reorganizację uprawnień budowlanych i samodzielnych funkcji technicznych (zmiana rozporządzenia z 11 września 2014 r.). Przepisy przejściowe wyjaśniają stosowanie nowych regulacji do spraw już wszczętych i niezakończonych, a ustawodawca przewidział vacatio legis oraz okresy dostosowawcze dla branży i organów administracji.

Ogólnie rzecz biorąc, nowelizacja z 2019 r. to kompleksowa zmiana obejmująca zarówno projekt budowlany i techniczny, jak i szereg konkretnych artykułów oraz regulacji wykonawczych.

Jakie cele miała zmiana Prawa budowlanego 2019?

Nowelizacja ma przede wszystkim przyspieszyć proces inwestycyjny. Chcemy to osiągnąć przez:

• ograniczenie formalności,
• uproszczenie procedur administracyjnych,
• zmniejszenie liczby wymaganych dokumentów,
• poszerzenie zwolnień z obowiązku uzyskiwania pozwoleń.

Deregulacja powinna skrócić czas realizacji inwestycji i zwiększyć dostępność mieszkań. Równocześnie ustawodawca dąży do wzmocnienia stabilności decyzji administracyjnych oraz ochrony praw nabytych — wprowadzono mechanizmy ograniczające możliwość ich podważania i ustanowiono okres karencji na kwestionowanie decyzji. Celem tych rozwiązań jest zabezpieczenie obrotu prawnego oraz uniemożliwienie blokowania przeniesienia pozwoleń przez byłych właścicieli.

Przepisy zostały też dostosowane do wytycznych Trybunału Konstytucyjnego. Dodatkowo uporządkowano zakres uprawnień budowlanych oraz samodzielnych funkcji technicznych, wyodrębniając między innymi specjalności kolejowe. Prace nad zmianami przygotowało Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju w ramach pakietu mieszkaniowego, a projekt przeszedł konsultacje publiczne, by uwzględnić postulaty branży i inwestorów.

W efekcie ma powstać szybszy proces inwestycyjny, mniejsza biurokracja, większa dostępność lokali mieszkalnych oraz większa pewność prawna dla inwestorów.

Kiedy weszła w życie zmiana Prawa budowlanego 2019?

Akt został opublikowany w Dzienniku Ustaw (Dz.U. 2019 poz. 695) 15 kwietnia 2019 roku, a podstawowe przepisy zaczęły obowiązywać 30 kwietnia 2019. Wdrożenie przeprowadzono etapami, dlatego nie wszystkie zmiany weszły w życie jednocześnie. Obwieszczenie Marszałka Sejmu ukazało się 21 maja 2019, a jednolity tekst opublikowano 26 czerwca 2019. Część aktów wykonawczych i regulacji przejściowych miała różne terminy wejścia w życie; dla niektórych z nich data wygaśnięcia przypadała na 3 sierpnia 2020. Ważna nowelizacja z 13 lutego 2020 r. zaczęła obowiązywać 19 września 2020 po upływie vacatio legis. Przepisy przejściowe określają, które inwestycje pozostają objęte starymi przepisami — inwestorzy mieli 12 miesięcy na dołączenie projektów sporządzonych według poprzednich regulacji. W efekcie data publikacji (15 kwietnia 2019) nie pokrywa się z ostatecznym wejściem w życie wszystkich zmian.

Jakie obiekty zwolniono z pozwolenia budowlanego?

Zwolnienia z obowiązku uzyskania pozwolenia dotyczą przede wszystkim niewielkich obiektów oraz budynków związanych z działalnością rolniczą, w tym niektórych budynków gospodarczych. Artykuł 29 ust. 4 wymienia konkretne kategorie robót i obiektów, które nie wymagają pozwolenia, a katalog ten został rozszerzony przez akty wykonawcze. Wśród wyłączeń znajdują się też wybrane obiekty liniowe i elementy infrastruktury — na przykład:

• przepusty drogowe,
• odcinki dróg publicznych,
• niektóre stacje kolejowe.

Część wolnostojących domów jednorodzinnych wymaga jedynie zgłoszenia budowy, inne zaś są całkowicie zwolnione; rozstrzygające są tutaj parametry techniczne. WT2021 wraz z rozporządzeniami wykonawczymi wskazują progi decydujące o zwolnieniu, takie jak:

• kubatura,
• obszar oddziaływania,
• inne wskaźniki techniczne.

Przepisy wyraźnie rozgraniczają też proste naprawy i przebudowy, które nie zmieniają parametrów użytkowych — tego typu prace nie potrzebują pozwolenia. W katalogach wymieniono ponadto drobne elementy małej architektury oraz instalacje o ograniczonym zasięgu, a szczegóły dotyczące ich zakresu i warunków zawierają akty wykonawcze. Inwestorzy powinni porównać parametry planowanego obiektu z progami określonymi w tych dokumentach, by ustalić, czy konieczne jest zgłoszenie, czy obiekt jest zwolniony z obowiązku pozwolenia.

W jaki sposób ułatwiono legalizację samowoli budowlanych?

Uproszczone postępowanie z art. 49f wprowadza nowy sposób legalizacji samowoli budowlanych — opiera się na zgłoszeniu, do którego dołącza się dokumentację oraz ekspertyzę techniczną potwierdzającą bezpieczeństwo obiektu. Formalności zostały zredukowane dzięki przejrzystym kryteriom oceny i mniejszej liczbie wymaganych załączników, co w praktyce skraca czas rozpatrywania spraw.

Przepisy określają też terminy dla wydawania decyzji administracyjnych, co poprawia przewidywalność rozstrzygnięć i zmniejsza zaległości urzędowe. Ekspertyza techniczna musi obejmować bezpieczeństwo budowlane — m.in. stabilność konstrukcji i zagadnienia przeciwpożarowe — a organy kontrolują kwalifikacje osób ją sporządzających oraz projektantów, jak również formalne wymogi zgłoszenia.

Przepisy przejściowe precyzują, które samowole podlegają nowej procedurze, a które będą rozpatrywane na dotychczasowych zasadach. Głównym celem zmian jest ustabilizowanie sytuacji prawnej inwestora, ograniczenie zaległości administracyjnych i szybsza legalizacja przy zachowaniu standardów bezpieczeństwa.

Jak zmiana wpłynęła na uprawnienia i specjalności budowlane?

Artykuł 13 ust. 1 wprowadza istotne zmiany w systemie uprawnień budowlanych, oddzielając kompetencje do projektowania od uprawnień do kierowania robotami. Pojawiają się nowe specjalności:

• architektoniczna — uprawnia do projektowania i prowadzenia robót bez ograniczeń,
• konstrukcyjno‑budowlana — koncentruje się na projektowaniu konstrukcji,
• instalacyjna — obejmuje zarówno projekt, jak i nadzór nad instalacjami,
• inżynieryjna — dzieli się na cztery podspecjalności: mostową, drogową, kolejową i hydrotechniczną,
• wyburzeniowa — nowa specjalność wprowadzona w systemie.

Specjalność inżynieryjna skupia się na obiektach infrastrukturalnych w ramach poszczególnych podspecjalności, a nowe rozdzielenie kompetencji kolejowych jeszcze bardziej precyzuje zakresy działań przy projektach i nadzorze torowisk. Ministerstwo określi w rozporządzeniu rodzaje i zakres przygotowania zawodowego, zasady weryfikacji kwalifikacji oraz tryb nadawania uprawnień, co usystematyzuje wymagania dotyczące szkoleń, egzaminów i dokumentacji. Zmiany porządkują też odpowiedzialność projektanta i kierownika robót — jasne zostały ich obowiązki oraz zakresy odpowiedzialności w dokumentacji projektowej i wykonawczej. Przywrócono możliwość ponownego nadawania uprawnień po okresie blokady wynikającej z utraty ważności niektórych przepisów, co ułatwi powrót specjalistów do zawodu. Weryfikacja kwalifikacji ma stać się bardziej jednolita, więc kryteria oceny kompetencji przy przyznawaniu uprawnień będą spójne i przejrzyste.