Czy pracownikowi przysługuje prawo do zwolnienia na poszukiwanie pracy? Warunki i przepisy

Czy pracownik ma prawo do zwolnienia na poszukiwanie pracy?

Pracownik ma prawo do zwolnienia na poszukiwanie pracy, ale tylko wtedy, gdy wypowiedzenie złożył pracodawca. Uprawnienie to dotyczy:

• umów na czas nieokreślony,
• umów na czas określony,
• umów na okres próbny.

Zwolnienie udzielane jest w formie dni wolnych — nie ma możliwości otrzymania zwolnienia godzinowego. Za te dni pracownik otrzymuje wynagrodzenie jak za zwykłe dni pracy. Prawo to nie przysługuje osobie, która sama złożyła wypowiedzenie lub rozwiązała umowę za porozumieniem stron. Nie trzeba ujawniać szczegółów rekrutacji; dni wolne można wykorzystać na rozmowy kwalifikacyjne lub inne czynności związane z poszukiwaniem zatrudnienia. To uprawnienie wynika z przepisów Kodeksu pracy.

Co mówi art. 37 Kodeksu pracy o zwolnieniu?

Pracownik ma prawo do zwolnienia na poszukiwanie nowej pracy, gdy to pracodawca wypowiedział mu umowę i obowiązuje co najmniej dwutygodniowy okres wypowiedzenia. Takie zwolnienie przysługuje na wniosek zainteresowanego i dotyczy dni kalendarzowych, a nie poszczególnych godzin. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić ten wniosek, o ile spełnione są wymogi przewidziane przez prawo.

Prawo to nie działa jednak, gdy:

• pracownik sam złożył wypowiedzenie,
• umowa ustała w inny sposób.

Liczbę dni dostępnych na poszukiwanie nowego zatrudnienia określa Kodeks pracy oraz powiązane akty wykonawcze. Podstawą prawną uprawnienia jest art. 37 Kodeksu pracy. W czasie korzystania ze zwolnienia pracownik otrzymuje wynagrodzenie odpowiadające stawce za zwykły dzień pracy.

Kiedy pracownik nabywa prawo do zwolnienia?

Pracownik ma prawo do dni wolnych na poszukiwanie pracy, gdy okres wypowiedzenia został wypowiedziany przez pracodawcę i trwa co najmniej 2 tygodnie. Uprawnienie obowiązuje przez cały czas trwania takiego wypowiedzenia, ale nie przysługuje osobom, które same złożyły wypowiedzenie. Nie dotyczy też sytuacji, gdy umowa rozwiązana jest za porozumieniem stron lub natychmiastowo, na przykład wskutek zwolnienia dyscyplinarnego.

Przykładowo:

• przy 14-dniowym wypowiedzeniu pracownik może skorzystać z dni wolnych,
• przy 7-dniowym już nie.

Prawo to stosuje się do wszystkich rodzajów umów o pracę, pod warunkiem spełnienia ustawowych kryteriów. Należy pamiętać, że uprawnienie powstaje dopiero po formalnym rozpoczęciu okresu wypowiedzenia, a pracownik musi złożyć wniosek — bez niego pracodawca nie ma obowiązku udzielić dni wolnych. Podstawą prawną jest art. 37 Kodeksu pracy.

Jaki wymiar zwolnienia przysługuje przy wypowiedzeniu?

Pracownikowi przysługuje zwolnienie w wymiarze 2 dni roboczych, gdy okres wypowiedzenia wynosi:

• dwa tygodnie,
• jeden miesiąc.

Przy trzy miesięcznym wypowiedzeniu prawo do zwolnienia wzrasta do 3 dni roboczych. Te dni udzielane są w pełnych dniach pracy, a nie w godzinach. Nawet gdy okres wypowiedzenia zostanie skrócony zgodnie z przepisami, prawo do trzech dni pozostaje zachowane. Jeśli te terminy pokrywają się z innymi usprawiedliwionymi nieobecnościami, pracownik może poprosić o ich przesunięcie — na przykład gdy przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Jakie wynagrodzenie przysługuje za dni wolne na poszukiwanie pracy?

Podczas zwolnienia pracownik otrzymuje pełne wynagrodzenie odpowiadające stawce za jeden dzień pracy. Wypłaca je pracodawca, zgodnie z obowiązującymi w firmie zasadami wynagradzania. Wynagrodzenie za czas zwolnienia traktowane jest jak płatny dzień wolny i obliczane według tych samych reguł co standardowa pensja, przy czym sposób ustalania stawki dziennej zależy od przyjętego systemu wynagradzania.

Warto pamiętać, że po zakończeniu stosunku pracy nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni przeznaczone na poszukiwanie zatrudnienia. Podstawą prawną jest Kodeks pracy (art. 37). Jeżeli pojawią się wątpliwości co do wysokości wypłaty, pracownik może żądać wyjaśnień od pracodawcy, a także odwołać się do przepisów wewnętrznych firmy lub zwrócić się do odpowiednich organów kontrolnych.

Jak złożyć wniosek o zwolnienie na poszukiwanie pracy?

Wniosek można złożyć tradycyjnie na piśmie albo elektronicznie — np. przez e‑mail lub system kadrowy. Powinien zawierać najważniejsze dane pracownika:

• imię i nazwisko,
• PESEL lub numer pracowniczy,
• zajmowane stanowisko.

W piśmie podaje się też:

• datę jego złożenia,
• informację, że wypowiedzenie złożył pracodawca,
• datę rozpoczęcia i długość okresu wypowiedzenia.

W treści trzeba jednoznacznie określić, o które dni (lub ile dni) wolnych się prosi oraz wskazać preferowaną formę kontaktu. Dokument podpisany ręcznie lub potwierdzenie wysłania e‑maila stanowią dowód złożenia wniosku, dlatego warto zachować potwierdzenie doręczenia. Nie ma konieczności dołączania zaproszeń na rozmowy ani innych dowodów rekrutacji.

Jeśli terminy kolidują, możliwe jest przesunięcie dni po uzgodnieniu z pracodawcą — takie porozumienie najlepiej potwierdzić na piśmie lub e‑mailem. Przykładowy tekst wniosku może wyglądać tak: „Ja, [Imię Nazwisko], PESEL [XXXX], proszę o udzielenie [liczba] dni wolnych w okresie wypowiedzenia rozpoczynającym się [dd.mm.rrrr] z powodu poszukiwania pracy. Proszę o potwierdzenie przyjęcia wniosku.” Warto złożyć wniosek z kilkudniowym wyprzedzeniem, by ułatwić organizację pracy. W razie wątpliwości dotyczących treści dokumentu można skonsultować się z działem kadr lub odnieść do przepisów prawa pracy.

Czy pracodawca może odmówić udzielenia zwolnienia?

Odmowa udzielenia dni wolnych może mieć miejsce tylko wtedy, gdy istnieją rzeczywiste przesłanki organizacyjne i po wcześniejszym uzgodnieniu z pracownikiem. Bez takich podstaw pracodawca nie może odmówić urlopu na poszukiwanie pracy, choć może zaproponować inny termin z powodu potrzeb zakładu — wymaga to jednak porozumienia obu stron. Jednostronna odmowa bez prawnego uzasadnienia jest nieważna.

Pracodawca nie ma też prawa sprawdzać, na co dokładnie pracownik wykorzystuje dni wolne, ani żądać dowodów w postaci zaproszeń na rozmowy rekrutacyjne. Gdy odmowa jest bezpodstawna, pracownik może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy lub wystąpić do sądu pracy. PIP przeprowadzi kontrolę i oceni, czy pracodawca przestrzega przepisów prawa pracy.

Jako dowód złożenia wniosku warto zachować potwierdzenie doręczenia — na przykład e-mail albo podpisany formularz — bo taka dokumentacja ułatwia wyjaśnienia wobec pracodawcy lub organów nadzorczych. Porozumienie co do konkretnego terminu to praktyczne rozwiązanie, pozwalające pogodzić potrzeby zakładu z prawem pracownika do zwolnienia.

W jakich sytuacjach zwolnienie nie przysługuje pracownikowi?

Prawo do zwolnienia nie przysługuje w kilku konkretnych sytuacjach. Przede wszystkim:

• jeśli pracownik sam złożył wypowiedzenie, traci możliwość skorzystania z dni na poszukiwanie pracy,
• porozumienie stron kończące umowę wyłącza to uprawnienie,
• osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych — np. zlecenie czy o dzieło — nie są objęte tym prawem; dotyczy ono wyłącznie pracowników w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy,
• prawo do zwolnienia przysługuje tylko wtedy, gdy okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 14 dni; krótsze wypowiedzenie tego prawa nie daje,
• pracownik musi złożyć wniosek o dni wolne — bez niego pracodawca nie jest zobowiązany udzielić zwolnienia,
• zwolnienie udzielane jest jedynie w pełnych dniach roboczych, a nie w wymiarze godzin,
• po zakończeniu zatrudnienia nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni tego typu,
• w sytuacji rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym, na przykład przy zwolnieniu dyscyplinarnym, prawo do dni na poszukiwanie pracy również nie powstaje.