Urlop macierzyński i rodzicielski w 2018 roku — ile trwa i jakie są zasady?

Ile trwa urlop macierzyński i rodzicielski w 2018 roku?

W 2018 roku urlop macierzyński trwał zasadniczo 20 tygodni, z czego do 6 tygodni można było wykorzystać przed porodem. Był to urlop obowiązkowy — nie dało się z niego zrezygnować. Po jego zakończeniu przysługiwał urlop rodzicielski, którego standardowy wymiar przy jednym dziecku wynosił 32 tygodnie; w sytuacji ciąży mnogiej lub na mocy innych przepisów ten okres mógł się wydłużyć do 34 tygodni. Łącznie obie przerwy w pracy dawały więc około 52 tygodni wolnego (20 tygodni macierzyńskiego plus 32 tygodnie rodzicielskiego).

Zasiłek macierzyński był wypłacany przez cały okres urlopu macierzyńskiego i odpowiadał 100% podstawy wymiaru. Natomiast podczas urlopu rodzicielskiego świadczenie przysługiwało w części, zgodnie z obowiązującymi regułami. Pracownica miała też gwarantowaną ochronę stosunku pracy przez czas trwania obu urlopów.

Obie formy urlopu przyznawano na podstawie wniosku do pracodawcy; w przypadku urlopu rodzicielskiego dokument musiał zawierać planowany podział i terminy korzystania z niego. Szczególne sytuacje — jak przerwanie urlopu macierzyńskiego, hospitalizacja dziecka, jego zgon, przysposobienie czy objęcie opieką w rodzinie zastępczej — były uregulowane odrębnymi przepisami.

Ile tygodni urlopu przysługuje rodzicom łącznie?

Standardowy łączny wymiar urlopu przy jednym nowo narodzonym dziecku to 52 tygodnie — 20 tygodni macierzyńskiego i 32 tygodnie rodzicielskiego. Przy ciąży mnogiej czas urlopu macierzyńskiego może się wydłużyć, zwykle do około 31–37 tygodni, a urlop rodzicielski zostaje odpowiednio powiększony. Dla bliźniąt przykładowy łączny okres to około 65 tygodni (np. 31 tygodni macierzyńskiego i 34 tygodnie rodzicielskiego). W wyjątkowych przypadkach, takich jak orzeczenie o ciężkim upośledzeniu dziecka, łączny okres uprawnień i zasiłków może sięgać 65–67 tygodni.

Oddzielnie funkcjonuje urlop ojcowski — trwa 2 tygodnie i nie pomniejsza wymiaru urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Jeśli ojciec korzysta z części urlopu rodzicielskiego (tzw. tacierzyński), zmienia się jedynie podział dostępnych tygodni między rodzicami, a nie ich suma. W praktyce to właśnie sposób podziału i liczba dzieci decydują o faktycznym czasie, jaki rodzice spędzą z dzieckiem.

W przepisach pojawiają się więc różne wartości łącznego wymiaru — na przykład 52, 65 lub 67 tygodni — zależnie od okoliczności.

Komu przysługuje urlop rodzicielski po macierzyńskim?

Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje obojgu rodzicom zatrudnionym na umowę o pracę. Można z niego skorzystać po wykorzystaniu lub dobrowolnym zrzeczeniu się przez matkę części urlopu macierzyńskiego — z wyjątkiem obowiązkowego okresu bezpośrednio po porodzie (np. 14 tygodni). Jeśli matka rezygnuje z części swojego urlopu, ojciec może wykorzystać ten czas jako urlop rodzicielski.

We wniosku o urlop rodzicielski trzeba określić:

• proponowany podział,
• konkretne terminy korzystania z niego.

Dokument składa się do pracodawcy na piśmie lub drogą elektroniczną, a pracodawca powinien go uwzględnić zgodnie z ustawowymi terminami. Prawo to obejmuje też przysposobienie i rodziny zastępcze — osoba adoptująca lub przyjmująca dziecko do rodziny zastępczej ma takie samo uprawnienie od dnia przysposobienia lub objęcia pieczy.

Należy pamiętać, że osoby prowadzące działalność gospodarczą lub pracujące na umowach cywilnoprawnych podlegają innym zasadom dotyczącym zasiłków i ubezpieczeń, dlatego ich sytuacja może się różnić od tej obowiązującej przy umowie o pracę.

Na ile części można podzielić urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski można podzielić najwyżej na cztery części, z których każda powinna trwać przynajmniej osiem tygodni. W praktyce oznacza to, że standardowy wymiar 32 tygodni można rozłożyć na cztery segmenty po osiem tygodni każdy. Niektóre przepisy dotyczące wypłaty zasiłku pozwalały kiedyś na pięć części, lecz dotyczyło to głównie zasad wypłat, a nie samego prawa do urlopu.

Plan podziału trzeba określić przy składaniu wniosku — wskazać terminy i sposób korzystania z urlopu. Rodzice mają elastyczność: mogą przebywać na nim jednocześnie lub korzystać naprzemiennie; np. matka wykorzystuje dwie pierwsze części (16 tygodni), a ojciec dwie pozostałe.

Jeśli ktoś chce zrezygnować z części urlopu albo zmienić harmonogram, musi złożyć odpowiedni wniosek i przestrzegać ustawowych zasad oraz terminów. Ostateczne reguły korzystania zależą od obowiązujących przepisów, które określają m.in. minimalne okresy i dopuszczalną liczbę części.

Do kiedy można wykorzystać urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski trzeba wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat — niewykorzystane dni zwykle przepadają. Są jednak sytuacje wyjątkowe, takie jak:

• orzeczenie lekarskie,
• poważne problemy zdrowotne dziecka,
• adopcja,
• umieszczenie w rodzinie zastępczej.

Ważne jest też przestrzeganie ustalonych terminów rozliczania urlopu, ponieważ jego wykorzystanie wpływa na prawo do zasiłku. Wypłata świadczenia i okresy, za które przysługuje, zależą od terminowego złożenia wymaganych dokumentów. Jeśli planujesz zmiany w korzystaniu z urlopu, poinformuj o tym pracodawcę i złóż stosowny wniosek — najlepiej na piśmie, co ułatwi późniejsze udokumentowanie terminów. Pisemne potwierdzenie przyspiesza procedury i ogranicza ryzyko nieporozumień.

Jak długo trwa urlop macierzyński przy urodzeniu wielu dzieci?

Długość urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie:

• przy bliźniętach przysługuje 31 tygodni,
• przy trojaczkach 33 tygodnie,
• przy czwórce dzieci 35 tygodni,
• przy pięciorgu i więcej 37 tygodni.

Z tego co najmniej 14 tygodni to obowiązkowy okres, który musi wykorzystać matka. Pozostałą część można przekazać ojcu lub innemu uprawnionemu członkowi rodziny, składając odpowiedni, pisemny wniosek. Taka cesja wpływa na podział świadczeń między uprawnionych, ale nie zmienia łącznej długości urlopu przysługującego z tytułu ciąży mnogiej. Urlop może też zostać przerwany lub zmieniony w przypadku hospitalizacji dziecka lub innych wskazań medycznych. W sytuacjach takich jak zgon dziecka albo poród martwy stosuje się odrębne przepisy regulujące skrócenie lub zakończenie urlopu.

Ile trwa urlop rodzicielski przy ciąży mnogiej?

Przy ciąży mnogiej rodzice mają prawo do wydłużonego urlopu rodzicielskiego, który zwykle trwa 34 tygodnie. Przez wybrany okres zasiłek może wynosić 100% podstawy, a potem spadać do 60% jej wysokości.

Urlop można podzielić między oboje rodziców — mogą z niego korzystać jednocześnie albo przekazać część świadczeń drugiemu z rodziców po złożeniu stosownego wniosku. Dłuższy czas świadczeń uwzględnia konieczność większej opieki nad kilkoma noworodkami, stąd wpływa na łączny wymiar uprawnień.

Szczegóły dotyczące podziału czasu, wysokości zasiłku oraz harmonogramu trzeba określić we wniosku do pracodawcy, zgodnie z obowiązującymi przepisami.