Urlop ojcowski ile dni trwa? Zasady i przepisy

Ile dni trwa urlop ojcowski?

Urlop ojcowski trwa maksymalnie 14 dni kalendarzowych, czyli około dwóch tygodni. Wliczają się w to wszystkie dni — także soboty, niedziele i święta — dlatego w praktyce to mniej więcej 10 dni roboczych. Można go wziąć jednorazowo albo podzielić na dwie części, przy czym każda z nich musi wynosić co najmniej 7 dni.

Pamiętaj, że jest to uprawnienie osobiste: przysługuje tylko ojcu i nie da się go przekazać drugiemu rodzicowi. Za czas urlopu wypłacane jest wynagrodzenie w wysokości 100%. Zasiłki macierzyńskie lub świadczenia wypłacane przez ZUS są natomiast wyliczane na podstawie zarobków.

Zasady dotyczące długości i sposobu korzystania z urlopu reguluje Kodeks pracy oraz odpowiednie przepisy ZUS.

Komu przysługuje urlop ojcowski?

Mężczyźni zatrudnieni na umowę o pracę — w tym ojcowie biologiczni i adopcyjni — mają prawo do urlopu ojcowskiego. Dotyczy to pracowników, którzy rzeczywiście wychowują dziecko, a także osób objętych ubezpieczeniem chorobowym w określonych sytuacjach. Prawo to przysługuje także rozwiedzionym ojcom, o ile sprawują opiekę nad dzieckiem albo posiadają władzę rodzicielską. Nie przysługuje natomiast mężczyznom, którzy formalnie nie uczestniczą w wychowaniu.

W przypadku adopcji obowiązują dodatkowe zasady dotyczące terminu wykorzystania urlopu. Zatem uprawnienie mają:

• ojcowie biologiczni,
• ojcowie adopcyjni,
• inni mężczyźni zatrudnieni na umowę o pracę lub objęci ubezpieczeniem — pod warunkiem że faktycznie wychowują dziecko.

Kiedy można wykorzystać urlop ojcowski?

Urlop ojcowski przysługuje do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia, licząc od dnia urodzenia, czyli można go wykorzystać w ciągu pierwszego roku. Przy adopcji obowiązują inne terminy określone przepisami, dlatego warto je sprawdzić. Urlop ten jest niezależny od urlopu macierzyńskiego — oboje rodzice mogą z niego korzystać i nawet brać wolne jednocześnie, co nie odbiera prawa do urlopu ojcowskiego.

W wyjątkowych sytuacjach, np. gdy dziecko trafi do szpitala, możliwość korzystania z urlopu może ulec zmianie lub zostać przerwana; takie przypadki reguluje pracodawca i Kodeks pracy. Okres urlopu ojcowskiego wlicza się do stażu ubezpieczeniowego w ZUS, a przeniesienie prawa do urlopu poza roczny termin jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych okolicznościach.

Szczegóły dotyczące wykorzystania urlopu, jego przesunięć, kwestii wynagrodzenia i innych skutków kadrowych znajdziesz w Kodeksie pracy, aktach wykonawczych oraz wewnętrznych regulacjach pracodawcy.

Czy można brać urlop ojcowski w dwóch częściach?

Urlop ojcowski wynosi maksymalnie 14 dni i można go podzielić na dwie części — każda musi trwać przynajmniej 7 dni, więc najczęściej przyjmuje się wariant 7+7. Na każdy zaplanowany fragment trzeba złożyć osobny wniosek, w którym podaje się daty rozpoczęcia i zakończenia. To pracodawca rozlicza czas pracy w związku z wykorzystaniem urlopu.

Jeśli urlop jest brany w dwóch częściach, obie muszą zostać wykorzystane w ciągu pierwszych 12 miesięcy życia dziecka; przy adopcji obowiązują odrębne terminy. Podział urlopu ojcowskiego nie pomniejsza wymiaru urlopu wypoczynkowego i dni nie przechodzą na drugiego rodzica. Taki sposób korzystania ułatwia dostosowanie opieki nad dzieckiem do potrzeb rodziny i obowiązków zawodowych.

Warto wcześniej uzgodnić plan z pracodawcą i pamiętać o złożeniu wniosków na każdą część urlopu.

Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?

Wniosek o urlop ojcowski trzeba złożyć na piśmie najpóźniej 7 dni przed jego planowanym rozpoczęciem. W treści powinny znaleźć się:

• imię i nazwisko,
• PESEL,
• stanowisko,
• daty początku i końca urlopu,
• informacja, czy wykorzystasz go jednorazowo, czy w częściach.

Do wniosku dołącz dokument potwierdzający narodziny dziecka — np. akt urodzenia; przy adopcji wystarczy skrócony odpis aktu. Warto zachować kopię wszystkich złożonych dokumentów dla własnych potrzeb. Wniosek można przekazać tradycyjnie z podpisem lub jako skan/e-mail, jeśli pracodawca wcześniej na to wyrazi zgodę. Brak elektronicznego potwierdzenia przesłania może jednak oznaczać konieczność dostarczenia oryginału.

Po otrzymaniu wniosku pracodawca rejestruje urlop, nalicza wynagrodzenie i — w razie potrzeby — zgłasza odpowiednie dane do ZUS. Urlop ojcowski podlega ochronie przed wypowiedzeniem i nie przerywa ciągłości stosunku pracy. Jeśli chcesz przerwać urlop lub zmienić jego terminy, porozumiej się z pracodawcą — najlepiej potwierdzić ustalenia na piśmie. W razie problemów formalnych skontaktuj się z działem kadr lub związkami zawodowymi.

Ile wynosi wynagrodzenie za urlop ojcowski?

Wynagrodzenie za urlop ojcowski wynosi 100% podstawy wymiaru, co oznacza, że pracownik dostaje pełne wynagrodzenie lub zasiłek odpowiadający tej kwocie. Płatności realizuje:

• pracodawca,
• ZUS,
• zależnie od sytuacji i obowiązujących przepisów.

Pracodawca wypłaca pensję za dni wolne, natomiast uprawnieni do zasiłku otrzymują go z ZUS — także w wysokości pełnej podstawy lub przeciętnego wynagrodzenia. Podstawę wymiaru ustala się na podstawie przychodów, według zasad ZUS oraz przepisów dotyczących zasiłków macierzyńskich i innych świadczeń. Dla zobrazowania: jeśli podstawa wynosi 4 500 zł, to tyle też wyniesie świadczenie za urlop ojcowski.

Przedsiębiorcy objęci ubezpieczeniem chorobowym otrzymują zasiłek z ZUS, choć w niektórych sytuacjach obowiązują szczególne reguły dotyczące składek i ich ewentualnych obniżek w trakcie korzystania z urlopu. Wynagrodzenie rozlicza się zgodnie z przepisami o płacach i składkach na ubezpieczenia społeczne. Istotne jest też to, że skorzystanie z urlopu ojcowskiego nie wpływa na wymiar urlopu wypoczynkowego.

Na jakiej podstawie prawnej opiera się urlop ojcowski?

Prawo do urlopu ojcowskiego reguluje Kodeks pracy, który określa wymiar tego urlopu, warunki jego przyznawania oraz ochronę stosunku pracy. W tym akcie prawnym znajdują się też obowiązki pracodawcy związane z udzielaniem urlopu. Kwestie finansowe — w tym wypłatę zasiłków — reguluje ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; przepisy systemu ubezpieczeń społecznych mają tu również istotne znaczenie.

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. precyzuje sposób obliczania i wypłacania świadczeń z ZUS, natomiast ustawa z 13 października 1998 r. dotyczy zgłaszania składek i uprawnień ubezpieczonych. Oddzielne regulacje dotyczą świadczeń rodzinnych — na przykład:

• zasiłku rodzinnego,
• jednorazowej zapomogi (tzw. becikowego).

Ulga na dziecko wynika z przepisów podatkowych. Przepisy wykonawcze oraz wytyczne ZUS dokładnie wskazują, jak obliczać świadczenia i jakie dokumenty są wymagane przy ubieganiu się o nie. Urlop rodzicielski i tacierzyński mają swoje odrębne regulacje, które uzupełniają zasady dotyczące urlopu ojcowskiego. Ostatnie nowelizacje rozszerzyły prawa rodziców i wprowadziły nowe zasady przyznawania urlopów, dlatego warto na bieżąco sprawdzać obowiązujące przepisy w jednolitym tekście Kodeksu pracy oraz w aktach dotyczących zasiłków i komunikatach ZUS.