Urlop rodzicielski 2018 — zmiany, zasady i wymiar

Co zmieniono w urlopie rodzicielskim w 2018?

Od 2 stycznia 2018 r. podstawowy wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi 32 tygodnie, a przy porodzie mnogim – 34 tygodnie. Dodatkowy urlop macierzyński został włączony do tego uprawnienia i przysługuje bezpośrednio po obowiązkowym urlopie macierzyńskim, który przy narodzinach jednego dziecka trwa 20 tygodni.

Rodzice mogą wykorzystać urlop:

• jednorazowo,
• lub podzielić go na maksymalnie cztery części, przy czym żadna z nich nie może być krótsza niż 8 tygodni.

Jedna z części, o długości 16 tygodni, można wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat. Ochrona przed wypowiedzeniem została rozszerzona na osoby korzystające z urlopu, a równocześnie dopuszczalne jest łączenie jego części z pracą — lecz przy określonych ograniczeniach wymiaru czasu pracy. Szczegółowe zasady wynikają z Kodeksu pracy oraz odpowiednich rozporządzeń ministrów.

Kto może skorzystać z urlopu rodzicielskiego?

Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, którzy są rodzicami dziecka — dotyczy to zarówno matek, jak i ojców, a także obojga rodziców jednocześnie. Korzystanie z tego uprawnienia wymaga posiadania statusu ubezpieczeniowego uprawniającego do zasiłku macierzyńskiego lub rodzicielskiego.

Ojciec ma możliwość połączenia urlopu ojcowskiego (tacierzyńskiego) z urlopem rodzicielskim, a oboje rodzice mogą wykorzystywać swoje prawa równocześnie, przy czym łączny wymiar nie może przekroczyć przysługującego limitu. W razie ciąży mnogiej przysługuje odpowiednio zwiększony wymiar urlopu.

Zakres uprawnień i ochrona rodziców wynikają z Kodeksu pracy; osoba korzystająca z urlopu jest chroniona przed wypowiedzeniem. Urlop rodzicielski współistnieje z innymi uprawnieniami, w tym z urlopem wychowawczym, który może trwać do 36 miesięcy.

Jaki jest wymiar urlopu rodzicielskiego w 2018?

W 2018 roku podstawowy wymiar urlopu rodzicielskiego to 32 tygodnie, czyli 224 dni przy narodzinach jednego dziecka. Jeśli rodzą się bliźnięta lub więcej potomstwa, urlop zwiększa się do 34 tygodni (238 dni). W określonych przypadkach przepisy przewidują wydłużenie tego czasu do:

• 41 tygodni,
• 43 tygodni,
• po spełnieniu dodatkowych wymogów administracyjnych łączny okres może sięgnąć nawet 65 tygodni.

Należy pamiętać, że w wymiar urlopu rodzicielskiego wlicza się także urlop macierzyński — ten trwa 20 tygodni przy jednym dziecku. Całkowity okres nie może jednak przekroczyć limitów ustalonych przez prawo. Urlop można podzielić na części, przy czym żadna z nich nie może być krótsza niż 8 tygodni.

Do kiedy można wykorzystać urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski trzeba wykorzystać do 31 grudnia roku, w którym dziecko kończy 6 lat — wszystkie części muszą zostać zrealizowane do tego terminu, inaczej niewykorzystane tygodnie przepadają. Można podzielić go na maksymalnie cztery odcinki, przy czym każdy musi trwać co najmniej 8 tygodni. Jedna z tych części (16‑tygodniowa) może być rozłożona i wykorzystana aż do końca wspomnianego roku, czyli daje większą elastyczność.

Dla jasności: dziecko urodzone 10 maja 2019 r. — ostatni dzień na wykorzystanie urlopu rodzicielskiego to 31 grudnia 2025 r.; podobnie dla dziecka urodzonego 30 grudnia 2019 r. — termin również przypada na 31 grudnia 2025 r..

Urlopu rodzicielskiego nie trzeba wykorzystywać tuż po urlopie macierzyńskim — można go rozłożyć na kolejne lata, o ile każdy fragment ma minimum 8 tygodni, a całość zakończy się przed końcem roku, w którym dziecko kończy 6 lat. Warto pamiętać, że urlop wychowawczy to odrębne uprawnienie — trwa do 36 miesięcy i rządzi się innymi zasadami niż urlop rodzicielski.

Jak podzielić urlop rodzicielski na części?

Planowanie podziału urlopu rodzicielskiego zaczyna się od określenia terminów i długości poszczególnych etapów. Urlop można podzielić maksymalnie na cztery części, a każda z nich powinna trwać przynajmniej 8 tygodni. Przykładowe warianty to:

• 24 tygodnie dla matki i 8 dla ojca,
• dwa odcinki po 16 tygodni, które rodzice wykorzystują na zmianę albo jednocześnie,
• cztery części po 8 tygodni, co daje dużą elastyczność przy powrotach do pracy.

Rodzice mogą korzystać z urlopu naprzemiennie — np. matka, potem ojciec, potem znów matka — albo jednocześnie. Ważne: łączny wymiar nie może przekroczyć 32 tygodni przy jednym dziecku. Oznacza to, że jeśli oboje przebywacie na urlopie jednocześnie przez 8 tygodni, zużywacie tylko 8 tygodni z puli, a nie 16.

Gdy łączycie urlop z pracą, jego długość ulega proporcjonalnemu wydłużeniu. Praca na pół etatu podwaja czas urlopu (8 tygodni zamienia się w 16), natomiast przy 3/4 etatu stosuje się współczynnik 4/3 — czyli 8 tygodni to około 10 tygodni i 5 dni.

Wniosek o podział urlopu powinien jasno wskazywać daty i długości poszczególnych części oraz spełniać formalne wymogi Kodeksu pracy i właściwych rozporządzeń. Zmiana planu lub rezygnacja z urlopu wymaga zgody pracodawcy albo skorzystania z określonych procedur; bez takiego porozumienia terminy zwykle pozostają bez zmian.

W zgłoszeniu warto też zaznaczyć zamiar łączenia urlopu z pracą — ułatwi to pracodawcy zaplanowanie zastępstw i organizację pracy. Pamiętaj także o terminach wykorzystania urlopu w powiązaniu z wiekiem dziecka przy ostatecznym planowaniu.

Czy oboje rodzice mogą jednocześnie korzystać z urlopu rodzicielskiego?

Łączny wymiar urlopu rodzicielskiego przy jednym dziecku wynosi 32 tygodnie. Oboje rodzice mogą korzystać z tego uprawnienia jednocześnie (art. 1821a §3 Kodeksu pracy). Jeśli oboje będą na urlopie w tym samym czasie, z puli odejmowana jest tylko liczba tygodni, w których oboje korzystają z urlopu — nie jest to więc sumowane podwójnie.

Istnieją jednak części urlopu, których nie można przenieść na drugiego rodzica oraz minimalne okresy, które każdy z rodziców musi wykorzystać przy podziale, co ogranicza margines swobody. Dzięki tym regułom urlop rodzicielski daje większą elastyczność w organizacji opieki nad dzieckiem i w planowaniu obowiązków zawodowych. Należy pamiętać, że łączny czas trwania pozostaje ograniczony do 32 tygodni.

Rodzice będący pracownikami powinni wspólnie uzgodnić harmonogram korzystania z urlopu i złożyć do pracodawcy pisemne wnioski, w których wskażą daty oraz długość poszczególnych części. Prawa pracującego rodzica w czasie urlopu obejmują ochronę przed wypowiedzeniem oraz uprawnienia do zasiłków wynikające z jego statusu ubezpieczeniowego. Jednoczesne korzystanie z urlopu musi odbywać się zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Czy urlop rodzicielski jest płatny i jakie świadczenia przysługują?

Świadczenia przysługujące w czasie urlopu wypłacane są jako zasiłek macierzyński lub rodzicielski i zależą od wybranego wariantu oraz podstawy wymiaru. Do wyboru są opcje:

• 100% wynagrodzenia,
• 80% wynagrodzenia,
• 60% wynagrodzenia.

Przez pierwsze 6 tygodni urlopu rodzicielskiego zasiłek może wynosić 100% pensji. W kolejnych okresach wysokość świadczenia obliczana jest procentowo, zgodnie z wybraną opcją oraz terminem złożenia wniosku — na przykład w ciągu 21 dni od porodu. Podstawą do wyliczeń jest przeciętne wynagrodzenie z okresu objętego ubezpieczeniem chorobowym, a prawo do zasiłku mają osoby uczestniczące w tym ubezpieczeniu. Wypłatę realizuje płatnik zasiłku według obowiązujących procedur, przy jednoczesnym zachowaniu prawa do ubezpieczenia chorobowego w czasie pobierania świadczenia.

Do uzyskania zasiłku niezbędna jest kompletna dokumentacja kadrowa:

• wniosek o urlop rodzicielski,
• dokument potwierdzający urodzenie dziecka (np. akt urodzenia),
• dowód uprawniający do zasiłku.

Braki formalne mogą opóźnić wypłatę i wymagają uzupełnienia. Korzystanie z zasiłku rodzicielskiego może wpływać na uprawnienia do innych świadczeń, dlatego szczegółowe zasady dotyczące wysokości i okresów reguluje prawo o ubezpieczeniach społecznych. Warto więc sprawdzić zapisy odnoszące się do konkretnego wariantu wynagrodzenia przed złożeniem wniosku.

Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?

Wniosek o urlop rodzicielski należy złożyć co najmniej 21 dni przed jego rozpoczęciem. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wniosek składa się w ciągu 21 dni po porodzie — wtedy można go złączyć z urlopem macierzyńskim, zgodnie z przepisami. Dokument powinien być złożony na piśmie u pracodawcy, najczęściej w dziale kadr.

We wniosku trzeba:

• wskazać daty oraz długości poszczególnych części urlopu,
• określić wymiar urlopu,
• zaznaczyć, czy zamierzamy łączyć jego część z pracą.

Dołączamy też akt urodzenia dziecka (np. odpis) oraz inne wymagane dokumenty. Pracodawca ma obowiązek przyjąć i rozpatrzyć wniosek oraz wprowadzić go do dokumentacji kadrowej. Na podstawie kompletnego wniosku pracodawca wypłaca należne świadczenia zgodnie z obowiązującymi zasadami, dlatego brak wymaganych załączników lub inne braki formalne mogą opóźnić wypłatę zasiłku. Dobrą praktyką jest zachowanie kopii złożonego wniosku.

Jeśli chcemy zmienić terminy urlopu lub z niego zrezygnować, trzeba złożyć pisemne oświadczenie; w niektórych przypadkach potrzebna będzie także zgoda pracodawcy.